| متولی و محوطه تاریخی مسجد آدینه |
| يكشنبه ۰۹ مرداد ۱۳۹۰ ساعت ۰۷:۱۷ |
|
در مراسم آیینی گلکار مسجد آدینه از دوشیزگان با طهارت استفاده می شد. در این مراسم آیینی، مردم مناطق دیگر شمال کشور حضور می یافتند و به جشن و شادی می پرداختند. برخی از آیین های موجود در این مراسم، این باور را تقویت می کند که پیش از آن مسجد آدینه، معبد و پرستشگاه این مردمان بوده است و پس از تغییر و تحول دینی و پذیرش اسلام، مراسم و آیین ها پذیرفته شده فرهنگی، به عنوان یک جنبه مثبت فرهنگی هم چنان حفظ شد.
در مراسم گلکار مسجد آدینه، مسابقاتی چون سوارکاری و کشتی برگزار می شد و به برندگان آن جوایزی نفیس اهدا می گشت. این مراسم آیینی خود عامل معروفیت و مشهوریت مسجد در سرتاسر منطقه غرب مازندران و شرق گیلان می شود و آوازه مسجد تا مناطق دور دست می رود. اما با آتش گرفتن مسجد گلی و کهن به آتش افروزی در بخاری هیزمی آن یا به آذرخش و صاعقه، مسجد جدیدی با وسعت بیش تر ، امکانات و مصالح امروزی در دهه هفتاد، آیین گلکاری نیز با آن به فراموش سپرده شد. متولی مسجد بر پایه تاریخ مکتوب موجود بر ستون های مسجد قدیمی پیش از آتش سوزی و نیز گواهی پیران، مسجد آدینه چندین بار تخریب و بازسازی شده است. از جمله بازسازی های این مسجد در دوره صفویه توسط شیخ ملا شریف انجام می گیرد. بر اساس منابع تاریخی موجود، وی از عالمان تحصیل کرده حوزه های اصفهان و هم عصر علامه مجلسی است. ملا شریف از صاحبان اجازه به علامه مجلسی در روایت است. این عالم بزرگوار پس از این که مردم منطقه تغییر مذهب می دهند و از مذهب زیدیه به مذهب امامیه دوازده امامی می گروند، به عنوان شیخ الاسلام و آخوند(از مناصب عصر صفوی) از سوی دربار صفوی به منطقه تنکابن مامور می شود و در آخوند محله مستقر می گردد. این گونه است که کیامحله زیدی مذهبان به آخوندمحله تغییر نام می یابد. شواهدی زیادی بر این تغییر مذهب وجود دارد. به عنوان نمونه قبر سید خرم کیا در شل محله رامسر (تنگدره کنونی) بیانگر مذهب زیدی آن امامزاده واجب الاحترام می باشد.(هر چند که صورت قبر در سال های اخیر تغییر داده شد و به شکل مذهب شیعی امامی بازسازی شده است). مسجد آدینه در زمان حضور شیخ ملا شریف به سبب حرکت بهمن که چون زلزله مردم را به وحشت و هراس افکنده بود، تخریب می شود و ایشان به عنوان شیخ الاسلام و آخوند منطقه آن را بازسازی می کند. متولیان این مسجد تا دهه چهل هجری شمسی ، فرزندان و نوادگان ملا شریف بودند که در محله کهن شل محله جواهرده سکونت داشتند. آخرین متولی از نسل فرزندان شیخ شریف، کربلای محمدتقی شل آقاخانی بود. وی به عنوان بزرگ ترین فرزند ذکور خانواده آقاجان شل آقاخانی، عهده دار مسئولیت تولیت می شود. به گفته کربلای محمد تقی، وی علاقه ای به این مسئولیت نداشته است؛ زیرا حفظ و نگه داری موقوفات مسجد از عهده وی بیرون بود؛ چرا که با اهمیت یافتن جواهرده و ساخت جاده شوسته، هجوم افراد به جواهرده افزایش یافته بود و در این میان اصلاحات ارضی دولت پهلوی و از میان برداشتن قانون ارباب و رعیتی، بخش بزرگی از موقوفات مسجد که در دست افراد بود، به عنوان مالک به آنان سپرده و واگذار می شود. این گونه است که مسجد واجب التکریم و واجب الاحترام آدینه تمامی موقوفات خود را از دست می دهد. این موقوفات شامل مراتع و باغات فندق و گردو و گندم زار و شماری مغازه و دکان بوده است. اقدامات سید ابراهیم بنی هاشیمان در این میان عالم بزرگوار سید ابراهیم بنی هاشمیان معروف به پیشنماز که از تحصیل کردگان نجف اشرف بود، به سراغ کربلای محمد تقی به عنوان متولی می رود؛ زیرا تصرف و تصاحب زمین ها، محدود به موقوفات در اختیار رعیت باقی نمی ماند، بلکه از هر گوشه ای از محوطه بزرگ مسجد، بخشی تصرف و خانه سازی می شود. سید ابراهیم پیشنماز، با متولی سخن می گوید و خواهان اقدامات قانونی برای حفظ موقوفات می شود؛ اما کربلای محمدتقی شل آقاخانی، حاضر نیست تا اقدامی انجام دهد. سید ابراهیم از وی می خواهد تا دست کم تولیت را به شخصی دیگر واگذار کند. از این رو با هم نزد آیت العظمی سید حسین بروجردی مرجع وقت شیعیان جهان می روند. اصرار آیت الله، نیز موجب نمی شود تا کربلا محمد تقی نقش متولی را به درستی ایفا نماید. از این رو، در همان مجلس تولیت را به سید ابراهیم بنی هاشیمان واگذار می کند. سید ابراهیم پیشنماز پس از بازگشت در جست و جوی سرمایه ای برای دیوار کشی بر می آید و در نهایت در دهه پنجاه خورشیدی بخشی از محوطه مسجد را با دیوار کشی از تصرف و تصاحب حفظ می کند. اما بخش بزرگی از محوطه هم چنان در اختیار متصرفان غیر قانونی و شرعی می باشد. پس از انقلاب اسلامی با شکوه ایران، سید ابراهیم می کوشد تا موقوفات و زمین های تصرفی را باز گرداند، با این همه مسئولان مربوطه به ویژه در منابع طبیعی و جنلگبانی هیچ کمکی برای سلب ید از متصرفان نمی کنند و حتی برخی از ایشان خود به تصرف و تصاحب هم املاک به شکل دیگری چون خرید و فروش ادامه می دهند. به گفته گواهان و شاهدان، بخشی از رمک محله فعلی از متصرفات دوره های اصلاحات ارضی و هرج و مرج دهه پنجاه خورشیدی است. موقوفات مسجد در سراب محله(سرآب)، کربلابنه، رمک محله کنونی، صیقل محله چال دشت، پودار و مانند آن می باشد. البته بخشی از این موقوفات اکنون به عنوان بوستان جنگلی در اختیار منابع طبیعی است. بر اساس شواهدی دیداری و شنیداری و مدارک ثبتی و سجلی، سرآب محله در منتهای الیه جنوب در کنار دره قرار دارد که اکنون فرزندان شریف نیا، نارنج جعفری و مانند آن سکونت دارند. این زمین ها بخشی از میراث ملاشریف است که به حکم اصلاحات ارضی به رعیت منتقل شده است. البته برخی از این خاندان به جهت تحلیل احکام صادره و مراعات شریعت اسلام، تا پیش از انقلاب، بخشی از درآمدها از جمله گردو و فندق را به حکم مالک و مستاجر به صاحبان آن از جمله کربلای محمدتقی، حاج رضا شل آقاخانی، سید تقی معافی، نایبی(به اعتبار ارث مادری) و دیگران ورثه شل شریف می پرداختند. گفتنی است که از بزرگان تنکابن می توان به شیخ سرابی تنکابنی عالم بزرگ اشاره کرد که از این منطقه برخاسته و شهره آفاق گشته است. کربلابنه که اکنون در کنار دره با درخت های بزرگ گردو نام رمک محله را به خود گرفته است تا منتهای الیه شرق کشیده شده است. رمک محله کنونی، بخشی عظیمی از موقوفات و محوطه کهن مسجد آدینه را تشکیل می داده است. منابع:
|
یکی از مساجد مشهور و تاریخی شمال ایران مسجد آدینه است که دارای قدمت بیش از هشتصد سال می باشد. این مسجد در گذشته به سبب اهمیتی که داشت هر ساله در مراسمی خاص بازسازی و تعمیر می شد؛ زیرا شرایط آب و هوایی جواهرده و برف سنگین چند متری موجب تخریب ظاهر بیرونی آن می شد.
